|
RUSYA FEDERASYONU'NDA DOKTORA
1. GENEL BİLGİ
Akademik derecelendirme sistemi
B -Bakalavr derecesi (lisans darecesi)
Di -Specialist diploma (diploma derecesi)
M -Magistr derecesi (mastır derecesi)
Not: Mezunlara yüksek öğretim diploması verilen geleneksel sistemin yanı sıra Bakalvr ve Magistr derecelerinin verildiği yeni bir derecelendirme sistemi de uygulanmaktadır.
Doktora konusunda
genel bilgi
Doktoranın tanımı
Rusya'da doktora, lisans üstü çalışmaların en yüksek safhasıdır. Bu çalışma yüksek öğretim ve araştırma kurumlarında görevlendirilecek personelin yüksek akademik nitelikleri için eğitim ve öğretiminin yapılmasını kapsar.
Doktora derecesi seviyeleri ve türleri
Rus üniversitelerinde iki seviyede doktora derecesi verilir: Candidate of Sciences ve Doctor of
Sciences. Candidate of Sciences derecesi normal olarak Specialist diploması ya da Magistr derecesinin ötesinde en az üç yıllık bir çalışmayı gerektirir ve teoride Doctor of Sciences derecesi, Candidate of Sciences derecesini aldıktan sonra iki yıllık bir çalışma
gerektirir. Gerçekte, bir Doctor of Sciences derecesi kazanmak için çok daha uzun zamana ihtiyaç vardır.
2. KURUMSAL ÇATI
Doktora çalışmalarının yönetimi
İki ulusal kuruluş, Rusya Federasyonu Genel ve Profesyonel Eğitim Bakanlığı, yüksek öğretim kurumlarında ve Rusya Bilimler Akademisi de araştırma kurumlarında doktora çalışmalarının genel rehberliğinden sorumludur. Bu iki kurumun kararıyla, gerekli personele, bilimsel ve
mali kaynaklara sahip yüksek öğretim kurumları ve araştırma enstitülerinde doktora çalışma programları
(aspirantura - Candidate of sciences için; doctorantura - Doctor of Sciences için) açılabilir.
Planlama prosedürleri
Aday ve uzman sayısı için hem yıllık hem de uzun dönemli planlama yapılır. Doktora çalışma programına sahip her kurum plan hazırlar ve onaylanmaları için Rusya Federasyonu Genel ve Profesyonel Eğitim Bakanlığı ya da Rus Bilimler Akademisi'ne sunar. Bu iki kurum
aynı planı ulusal düzeyde uygulamaya koyar.
Doktora çalışmalarının finansmanı
Doktora çalışmalarının finansmanı, Rus öğrenciler için
yüksek nitelikli personelin eğitimiyle ilgilenen
organizasyonlardan ve devlet bütçesinden gelir.
Yabancı öğrenciler eğitim masraflarını kendileri
karşılar.
Doktora
derecesine götüren yollar
Doktora dereceleri iki şekilde kazanılabilir: Aspirantura ve doktorantura sistemlerinin bir parçası ya da bağımsız olarak.
3. BİRİNCİ DOKTORA DERECESİNE GÖTÜREN ANA YOL
Genel bilgiler
Birinci doktora derecesine götüren temel yol, çok derin teorik, özel ve sosyal eğitim verebilecek ve araştırma ve eğitim çalışmalarını bağımsız olarak
başarıyla yürütebilecek şekilde, bilimsel çalışma araç ve
metotlarını kullanarak bilim ve öğretim kadroları yetiştirmeyi amaçlamaktadır.
Yüksek lisans öğrencisine aspiran denir.
Kabul
Kabul için genel ön şartlar
Aspirantura'ya kabul için gereken ön koşullar, bir yüksek öğretim kurumunda tam bir çalışma programını tamamlamış
olmak (lisans diplomasına sahip olmak), pratik çalışma ve yaratıcı düşünmeyi gösteren Specialist diplomasına ya da Magister derecesine sahip olmak ve
tam-süreli için 35, kısmi-süreli için ise 45 yaşı aşmamış bulunmaktır.
En az iki yıldır görevde bulunan uzmanlar aspiranturaya girişte öncelik hakkına sahiptirler; ancak araştırmalarının (genellikle pratik deneyim gerektirmeyen teorik problemlerde) devamı için kurumların akademik konseyleri tarafından önerilen
tam-süreli mezunlar da aspiranturaya başvurabilirler.
Seçim ve kayıt
Giriş sınavlarına kabul, her bir aday tarafından sunulan konunun ana fikrine, adayların sunduğu araştırma ve geliştirme sonuçlarına ve danışmanların planlanan araştırma başlıklarıyla ilgili ön tartışmalarının sonuçlarına dayanır. Adaylar, uzmanlık konularından, bir yabancı dilden ve felsefeden sınava tabi tutulurlar. Kaydolma, giriş sınavlarındaki başarıya ve muhtemel danışmanın değerlendirmesine bağlıdır. Aspirant olarak kaydolma hakkı kazanan adaylar için kayıt prosedürü yüksek öğretim kurumu ya da araştırma kurumu tarafından yürütülür.
Doktora çalışmalarının düzenlenmesi
Formlar ve süre
Hem tam-süreli hem de kısmi-süreli aspirantura çalışmaları vardır.
Tam-süreli üç yıl,
kısmi-süreli eğitim ise dört yılı geçmemelidir.
Danışman
Kendi alanında uzmanlaşmış bir Doctor of Sciences ya da bir profesör, programa katılır katılmaz her bir aspirant için danışman olarak atanır. Bir aspirant disiplinler arası nitelikte ya da öncelikli ileri teknoloji alanında araştırma yapıyorsa iki ya da bir danışman gözetiminde olabilir.
Danışman bir aspiranta rehber gibi yardımcı olur, kişisel çalışma planının idaresini denetler ve tezinin yeterli bilimsel düzeyde olması sorumluluğunu taşır. Bu tür çalışma danışmanın öğretme ve araştırma görevlerinin normal bir parçası olduğu için ekstra bir ücret alamaz. Bir doktora öğrencisi danışmanıyla ihtiyaç duyduğu her zaman görüşebilir. Ayrıca kurumun diğer üyelerinden hatta başka şehirlerdeki akademisyenlerden yardım alabilir.
Tez ve çalışmaların kişisel planlaması için seçim prosedürü
Candidate of Sciences derecesini elde etmek için bir öğrenci tezi tamamlamalı, sunmalı ve savunmalıdır. Tez konuları genellikle ilgili kurum tarafından üstlenilen temel projelerin bilimsel alanlarıyla benzer olmalıdır ve her bir
yüksek lisans öğrencisi için kurumun akademik konseyi tarafından onaylanmalıdır. Kayıt ve ardından bütün çalışma dönemi için yapılan kişisel planlamayı takiben üç ay içinde tez konusunun kurumun Akademik Konseyi tarafından onaylanması beklenir. Akademik Konsey, düzenli olarak danışmanların, kürsü, bölüm, sektör ve laboratuar başkanlarının aspirantlarla birlikte yaptıkları çalışmalar konusundaki raporlar aracılığıyla aspirantların çalışmalarını denetler. Bir
aspirant, kürsü ve bölüm toplantıları sırasında kişisel
çalışmalarının nasıl gittiğinin düzenli hesabını verir ve her yıl danışmanı tarafından rapor edilir.
Çalışma planını uygulamasında başarısız olan
öğrenciler kurumdan uzaklaştırılır.
Doktora öğrencilerinin hakları ve tazminatı
Yüksek lisans eğitim sürecinde öğrenci çalışmalarına ara verebilir, araştırmasının bir bölümünü başka bir kurumda yürütebilir, eğitimin bir parçası olarak uluslararası seminerlere katılabilir ve
kısmi-süreli öğretmenlik ve araştırma yapabilir.
Gelecekteki görev için yetkilendirme
Öğrenciler, yüksek lisans eğitimlerini tamamlayınca bir yüksek öğretim kurumunda öğretim
görevlisi olarak görev yapmak için başvuru hakkına
sahip olurlar. Candidate of Sciences derecesini
almak, ücret artışına ya da bir yüksek öğretim
veya araştırma kurumunda daha iyi bir pozisyonda
çalışmaya imkan sağlayabilir. Candidate of
Sciences derecesi sahibi olmak, doçent (dotsent) başvurularına
tercih sebebidir.
Program
Eğitimin tertibi
Aspirantların aldığı eğitim, genel ders ve seminerlerden oluşur.
Yüksek öğrenim çalışmaları sırasında öğrenciler
pedagoji ve öğretme metotları, psikoloji, ekonomi, enformasyon teknolojileri, matematiksel
simülasyon ve diğer belirli konularda çalışmak ve her özel alan için Akademik Konsey tarafından hazırlanan sınavları geçmek zorundadırlar. Ek olarak, öğretimle alakalı metotlar üzerine bir eğitim
programına devam etme zorunlulukları da vardır.
Eğitimin değerlendirilmesi
Aspirantlar, ilgili alan, felsefe ve bir yabancı dilde
(candidate) yapılan sınavları geçmelidirler.
Orta dereceler
Tez
Tezin içeriği
Yüksek lisans öğrencileri tezlerini yazıp onay
aldıktan sonra tezlerini savunma hakkına sahip
olurlar. Tezin, ilgili bilim dalı ya da dallarına
özgün katkısı olacak ve alanında birtakım
yenilikler getirecek bilimsel bir çalışma olması beklenir.
Tezin muhtevası yazarının bağımsız araştırma yapabilecek kadar alan bilgisi olduğunu göstermelidir.
Tezin formu
Bir tez, monografi formunda, yani yazarının kişisel katkısını kanıtlayabilecek şekilde hazırlanan bilimsel fikir ve araştırma bulgularından oluşan nitelikli bir çalışma
olmalıdır. Bir tez ayrıca yapılan araştırmanın
sonuçlarının bir özetini içeren bilimsel bir rapor
şeklinde de sunulabilir ve hem bilim hem de
uygulama bakımından önemliyse yayınlanabilir. Bir
tezin bilimsel bir rapor şeklinde sunumu bilim ve
teknoloji alanlarında uzmanlaşmış adayların izlediği tipik
bir yöntemdir.
Diğer gerekli sunumlar
Araştırmanın genel sonucu tez savunmasından en az dört ay önce basılmalıdır. Aday ayrıca buluşlar, keşifler, endüstriyel modeller,
patentler ve yeni materyallerin sertifikalarını sunabilir. Tez, araştırmanın yapıldığı kurum tarafından yapılan ön değerlendirmeyle birlikte yazar tarafından son değerlendirmesi için Tez Konseyine sunulur. Tez Konseyinin onayı üzerine tezin özeti (en fazla 24 sayfa) basılır. Bu özet, araştırmanın sonuçlarını, temel fikirleri,
özgünlük derecesini ve sonuçların pratik uygulama ihtimalini göstermelidir. Savunmadan en geç bir ay önce özet, değişik eğitim, akademi ve araştırma kurum ve
teşkilatlarında çalışan, alanlarında uzman
tanınmış bilim adamları ve öğretim üyelerinden
oluşan Tez Konseyine, çalışmanın değer ve ilgisine
dair yorumlarını öğrenmek için dağıtılır.
Resmi denetleyiciler
Tez konseyi, ilgili kurum dışından biri Doctor of Sciences diğeri ya Doctor ya da Candidate of Sciences olan iki resmi denetleyici atar. Her resmi denetleyici tez konseyine tezin bir eleştirisini sunar. Resmi denetleyici eleştirisinin niteliğinden ve objektifliğinden sorumludur. Resmi denetleyiciler tez savunmasına mutlaka katılmalıdır.
Tez değerlendirmesi için uzmanlaşmış kurum
Tez savunması, tez konseyi önünde yapılır. Tez konseyleri, kendi bilim dallarında başarıları kabul edilen yüksek öğretim ve araştırma kurumlarında Devlet Yüksek Onaylama Komisyonu tarafından
düzenlenir. Bunlar, beş yıllık bir dönem için oluşturulur. Tez Konseyi, Doctor of Sciences ve Candidate of Sciences derecesi olanlardan müteşekkildir. Toplam üye sayısı dokuzdan az olmamalıdır (genellikle yirmi). Bir tezin savunulabilmesi için konseyde en az üç Doctor of Sciences olmalıdır.
Değerlendirme prosedürü
Tezin açık savunması bilimsel bir tartışma şeklindedir. Savunma katılmak isteyen herkese açıktır. Konsey, tezin bir candidate tezi için gereklilikleri yerine getirip getirmediğini gizli oylamayla karara bağlar. Sonuç olumlu ise, adaya Candidate of Sciences derecesi verilir. Oylamaya katılan konsey üyelerinden en az üçte ikisi bu yönde oy kullandıysa karar geçerli sayılır. Mevcut oyların üçte ikisinden fazla olumlu oy kullanıldıysa savunma başarılı sayılır.
Savunmada başarısızlık
Başarısızlık durumunda savunma bir yıl içinde tekrar edilebilir.
Tezin kopyası
Tezin kopyaları, tezin yapıldığı kurumun kütüphanesinde, milli kütüphanede ve ulusal veri bankasında bulundurulmalıdır. Tezin kopyaları ayrıca mikrofilm şeklinde de saklanır. Tez başlıkları, Rusya Bilim ve Teknik Enformasyon Merkezi'nin ve Devlet Yüksek Onaylama Komisyonu'nun yayınları arasında yer alır. Tezlerin özetleri ülkenin belli başlı kütüphanelerine de dağıtılır.
4. BİRİNCİ DOKTORA DERECESİNE GİDEN DİĞER YOLLAR
Candidate of Sciences derecesine giden bir diğer yol aspirantura sistemi dışındadır. Bu durumda, en az iki yıllık iş tecrübesiyle birlikte bir Specialist diploması ya da Magister derecesine sahip olan aday gereken sınavlara girer.
Bağlı olunan kurum tarafından her aday için bir danışman (kural olarak bir Doctor of sciences ya da profesör) atanır ve
adayların kütüphane ve laboratuarları kullanma olanakları mevcuttur.
Bir ay içinde aday, danışmanıyla birlikte kendi kişisel planı üzerinde anlaşmaya varmalı ve bölüme, sektöre ve bağlı olduğu kurumun diğer alt birimlerine sunmalıdır. Aday, aspirantlar gibi nitelik
(candidate) sınavlarından geçmek zorundadır.
Tezin ve kişisel programların başarılı bir şekilde tamamlanması üzerine adaylar tezlerini savunmalıdır. Tez gereklilikleri, savunmanın prosedürü ve sonunda verilecek akademik derece aspirantlarınkiyle aynıdır.
Aspirantura dışındaki yolda doktora çalışmaları ya adayların işverenleri (kişisel eğitim bütçesinden) ya da adayların kendileri tarafından finanse edilir.
5. İKİNCİ DOKTORA DERECESİ
Genel bilgiler
İkinci ve en yükek akademik derece Doctor of Sciences
derecesidir. Candidate of Sciences ile aynı bilim
dallarında verilir. Mimarlık ve Güzel sanatlarda mimarlık doktoru ve güzel sanatlar doktoru dereceleri
mevcuttur.
Doktora derecesi ya doktorantura'da yapılan tam-süreli çalışmaya ya da doktorantura dışında bağımsız çalışmaya dayanır. İkinci durumda hazırlık için kullanılan zaman, izinler (6 aya kadar), ders verenlerin araştırmacı pozisyonuna atanması (2 yıla kadar) ya da yurt dışında bilim adamı olarak görevli bulunma yollarıyla kazanılır. Rusya'da doktorantura sistemi
yüksek nitelikli bilim adamı ve akademisyen
yetiştirmek amacıyla 1987'de geliştirilmiştir.
Doktorantura, ileri düzeyde araştırma olanakları ve
araçlarına sahip yüksek öğrenim kurumları ve araştırma enstitülerinde düzenlenir. Doktoranturanın organizasyon yönetim ve planlaması,
aspiranturadaki ile aynıdır.
Kabul
Doktorantura yarışına 40 yaşını aşmamış, Candidate of Sciences derecesi olan ve kendi alanlarındaki faaliyetleri kabul görmüş Rus vatandaşları girebilirler. Adaylar, yüksek düzeyde bir akademik ve bilimsel çalışmayı öğretme ve/veya araştırabilme ve önemli sosyal, ekonomik ve kültürel problemlerin çözümüne katkıda bulunabilme kapasitelerini ispat etmek zorundadırlar.
Doktora programlarına giriş için gerekli olan başlıca şeyler şunlardır: Seçilen alanda bilimsel başarı; bir tezin tam taslağı; bilimsel yayınlar; ve sorumluluğu altında çalıştığı kişinin, adayın araştırma çalışmasının değerlendirmesini de içeren tavsiye mektubu. Doktoraya kabulle ilgili olarak karar verme yetkisi kurumun Akademik Konseyi'ne aittir. Tez konusu ve tezi tamamlamak için gerekli zaman dilimi ile kişisel programlar Akademik Konsey tarafından onaylanır. Öngörülen zaman dilimi üç yılı geçmez.
Tezin Gereklilikleri
Bir doktora öğrencisinin başlıca amacı kendisine Doctor of
Sciences akademik derecesi kazandıracak bir tez
hazırlamak ve savunmaktır. Doktora tezi için gerekli şeyler, candidate tezi için gerekli olanlardan daha fazladır. Doctor of Sciences derecesi için tez, ekonomik,
sosyo-kültürel ya da politik önemi haiz bilimsel bir problemin çözüme kavuşturulduğu ileri düzeyde bir çalışma niteliği taşımalıdır; ya da uygulaması bilimsel ve teknolojik gelişmelere kayda değer katkıda bulunacak teknik, ekonomik ya da teknolojik yenilikler sunmalıdır.
Organizasyon
Doktora programları yalnızca araştırmadan müteşekkildir. Doktora öğrencilerine
(doktorants) tez araştırmalarında danışmanlık yapmak üzere Doctor of Sciences derecesine sahip bir bilimsel danışman atanır. Gerekliyse, doktorantlar çalışma ve araştırmalarını devam ettirmek için ülke içinde veya dışındaki önde gelen diğer araştırma merkezlerine gönderilebilirler.
Doktorantlar, kişisel programlarının ne ölçüde ilerleme kaydettiğini ve tamamladıkları çalışmaların sonuçlarını gösteren raporları, çalışmalarının gelişimini izleyen ve doktoranturaya devam etmeleri konusunda karar
yetkisine sahip Akademik Konseye takdim ederler.
Çalışma döneminde bir doktorant, doktora tezini tamamlamalı, ilgili kurumlardan ön değerlendirmelerini almalı ve tezini Tez Konseyine sunmalıdır.
Doctor of Sciences derecesinin tez savunması için Tez Konseyi, Devlet Yüksek Onaylama Komisyonu tarafından belirlenir ve Doctor of Sciences derecesi olanlardan meydana gelir. Bu tür bir Konsey, Candidate of Sciences derecesi için gerekli olan tez savunmasını da dinleyebilir. Tez Konseyi tarafından, hepsi de Doctor of Sciences derecesine sahip, biri Tez Konseyi üyelerinden olan üç resmi denetleyici atanır.
Çalışma döneminde, doktorantlara devlet tarafından burs verilir. Çalışmalarını tamamladıklarında daha önce çalıştıkları kurumlardaki görevlerine dönme hakları vardır.
Sunum şekli
Tez, monografi ya da bilimsel bir rapor şeklinde sunulabilir. Araştırmanın ana sonuçları, tez savunmasından en geç altı ay önce yayınlanmalıdır. Ek olarak, tezin bir özeti hazırlanmalı ve savunmayla ilgilenenlere ve Tez Konseyi üyelerine bir ay içinde dağıtılmalıdır.
Savunma
Doctor of Sciences derecesinin savunma prosedürü, Candidate of Sciences derecesininkiyle aynıdır. Tez konseyi kararı Devlet Yüksek Onaylama Komisyonu tarafından incelenir ve onaylanır. Ardından da Doctor of Sciences diploması verilir.
Nihai faydaları
Doctor of Sciences derecesi bir yüksek öğretim kurumuna öğretim görevlisi olarak atanmak için ön şarttır.
Diğer yollar
Doctor of Sciences derecesine götüren bir diğer yol, yüksek öğretim kurumlarında görevli Candidate of Sciences derecesine sahip kişilerin öğretmen kadrosundan tezlerini hazırlamak
üzere iki yıllık bir dönem için araştırma kadrosuna geçmeleridir. Bu prosedürün
gereklilikleri, yaş sınırı dışında, doktoranturaya katılmakla aynıdır. İlgili yüksek öğretim kurumunun rektörü, adayın çalışması üzerine hazırlanan bilimsel raporu dinlemeleri, tezin materyallerini, ileride üzerinde çalışılacak programı inceleyip tartışmaları ve adayın araştırma kadrosuna geçişiyle ilgili kararlarını sunmaları için Akademik Konseyi yetkilendirir. Birinci yıl sonunda araştırmacı, tezini hazırlamada kat ettiği yolu gösteren bir bilimsel raporu Akademik Konseye sunar. Konsey daha sonra ikinci yıl için kişinin araştırma kadrosunda kalması ya da tekrar öğretmen kadrosuna
dönmesi konusundaki kararını açıklar. İkinci yıl sonunda, araştırmacının doktora tezini tamamlaması, akademik Konseye tartışılması için sunması
ve daha sonra Doctor of Sciences derecesine götüren
bir tez olarak Konseye savunma için takdim etmesi
beklenir. Savunma ve tezin kabulü prosedürü
doktorantura ile aynıdır. Doctor of Sciences derecesi kazanmanın üçüncü yolu, yukarıda bahsedilen avantaj ve özelliklerden yararlanmayarak kişinin kendi çalışma ve araştırmasının bir ürünü olarak tez hazırlamasıdır. Bu durumda, Doctor of Sciences derecesi almak için yaş sınırı yoktur.
6. TANINMA
Genel bilgiler
1997'de Helsinki'de yapılan ENIC toplantısı, Rusya Federasyonu'na diğer Avrupa ülkelerinden gelenlerin ve Rusya'dan diğer Avrupa ülkelerine gidenlerin niteliklerinin tanınması için bazı temel şartlar benimsedi. Rus doktora derecesi için, göz önünde bulundurulması istenen ana noktalar şunlardır:
Doktora dereceleri
İkili doktora derecesi sistemi olan ülkelerde
-Kandidat Nauk derecesinin, birinci doktora derecesi düzeyinde tanınması ve
-Doktor Nauk derecesinin, ikinci doktora derecesi düzeyinde tanınması düşünülmelidir.
Sadece bir doktora derecesi olan ülkelerde hem Kandidat Nauk hem de Doktor Nauk derecelerinin, bu ülkedeki doktora derecesi seviyesinde tanınması göz önünde bulundurulmalıdır.
Doktora çalışmalarına giriş
Specialist-Magister diploma derecelerine sahip olanlar
ev sahibi ülkede, o ülkenin ulusal diploma
sahiplerinin yerine getirdikleri yükümlülüklerin
aynısından sorumlu olarak doktora çalışmalarına
başlamalıdır. Ek olarak, Rusya Federasyonu'nun 60'tan
fazla ülkeyle tanınma ve eşitlik konularında ikili
anlaşmaları vardır. Candidate of Sciences derecesinin
Avrupa ve Kuzey Amerika'da "Phd" ve Doctor d'Etat"
düzeyinde olduğunu göstermektedir.
Doktora çalışmalarına kabul için yabancı niteliklerin değerlendirilmesi
Doktora çalışmalarına kabul edilmek için yabancı niteliklerin tanınması, Rusya Federasyonu Genel ve
Mesleki Eğitim Bakanlığı tarafından yürütülmektedir.
Yurt dışında kazanılan doktora derecelerinin değerlendirilmesi
ve tanınması
Yabancı doktora derecelerinin incelenmesi
(nostrification), Rusya Federasyonu Devlet Yüksek
Onaylama Komisyonu'nun görevidir. Yabancı doktora
derecesi sahibi şu belgeleri Devlet Yüksek Onaylama
Komisyonu'na sunmalıdır: Organizasyon sorumlusu
tarafından bir başvuru formu, adayın çalışma ve
araştırma faaliyetlerinin kaydı, yüksek öğretim diploması, yayınların bir listesi, yabancı doktora diplomasının
sureti (Rusça'ya çevrilmiş).
Yabancı doktora diplomasının iki Rus doktora derecesinden
(Candidate of Sciences ve Doctor of Sciences) birine eşitliği konusunda son kararı Devlet Yüksek Onaylama Komisyonu verir.
|
